La baselgia da Selva

La baselgia da Selva 

Selva avon 1949 Selva entuorn 1960
  
Ord la historia
1630 L'emprema caplutta da Selva ei vegnida consecrada ils 13 da zercladur 1630 da uestg Giusep Mohr, Cuera. Ella possedeva treis altars ed era dedicada a s. Gion evangelist, s. Paul e s. Valentin.
1658 Igl onn 1658 han ils vischins da Selva fatg la damonda agl uestg per obtener in benificiat. Uestg Gion VI Flugi d'Aspermont fuva gest en Tujetsch per cresmar e far visitaziun.
1666

Aschispert ch'il fondo necessari ei staus avon maun, ha igl uestg Duri VI de Mont, entras il document dils 13 da mars 1666, dau suatientscha al giavisch dils vischins da Selva.
Dapi 1664 ha Selva giu in caplon, sco emprem Pieder Callemberg.

1676 In cert Nicolaus Biarth da Carmihut ha fatg si 1676 duas messas perpetnas, ina a Selva e l'autra a Tschamut.
1695 Ils 16 da fenadur suonda puspei ina consecraziun da treis altars. Forsa suenter ina pli gronda renovaziun ni schizun nova construcziun dalla caplutta.
1785 Quei onn, ils 15 d'october, ei igl entir vitg da Selva barschaus giu. Era la caplutta ei daventada l'unfrenda dallas flommas. Tier la reconstrucziun dalla nova caplutta ei in cert mistral Mirer da Sursaissa e Fidel Condrau da Rueras stai gronds benefacturs.
1788 Il zenn grond ei vegnius culaus dalla firma Walpen da Reckingen.
1808 La notg dils 12 sils 13 da december 1808 destruescha ina lavina la gronda part dil vitg. 25 persunas han anflau la mort.
1809 En ina brev als vischins da Selva e Tschamut, ha uestg Carl Rudolf de Buol Schauenstein pretendiu da far uorden cun la parvenda e d'augmentar quella. Denter auter ei vegniu decidiu:
5.Da schar prender si il beneficiat la stad 7 mutgs: 3 en l'alp Tschamut e 4 sin pastira da Selva ...
8.Da cheu en in onn baghegiar ina casa en Sutcrestas dapersei e denton far in'ustonza sufficienta sur casa da dustar la lavina - prender si ina casa per el a Tschamut ch'el possi star leu ils treis meins d'unviern, sch'el vul.
Quella ordinaziun ei vegnida dada pervia dil prighel da lavinas e perquei ch'ins survegneva strusch pli caplon a Selva.
Cheutras han ins sligiau la convenziun fatga pli da vegl, nua ch'ei steva scret:
Fünftens: Soll Er laut unsern accord, und Gewohnheit Selva und Tschamut, es seye Fest, oder Feyertag, und Werktag, einmall zu Selva, und einmall zu Tschamutt alle ämbtern Mess ... Vesper ... Kinderlehre alternative halten. In denen drey Wintermonath aber, da die von Selva zu Caspausa wohnen, so seye Er die Feyrtäge, und Sonntäge nicht schuldig auf Tschamuth zu gehen, so weit aber die Wercktäge antreffen thut, wohl.
1809

Ils 22 da december ei pader Placi a Spescha vegnius caplon a Selva.

1828 ei il zenn pign vegnius culaus a Reckingen.
1838 ha sur Gion Giusep Deplaz, caplon a Selva da 1818 - 1859, schau far in niev altar grond e dasperas ina scaffa per las reliquias dils apostels s. Pieder e s. Paul. Quellas veva Selva obteniu da Ruma ils 14 da mars 1810.
1842 ils 11 d'october ei vegniu lubiu da salvar si per adina il Sontgissim a Selva. Ils 26 da settember retscheiva la caplania ina brev da perdun.
1901

La caplutta ei vegnida renovada ed ha survegniu in'orgla pintga. 1908 Nadalnotg ei il zenn grond sefess.

1909

Il zenn ei vegnius culaus danovamein dalla firma Rüetschi ad Aarau. Cun quella caschun han ins mess il zenn pign da Selva a Sutcrestas e priu naven leu il zenn grond per Selva.
Aschia sesanflavan quei onn a Selva zenns da 1909 e 1865.

1917 ei il tetg dalla caplutta vegnius cuvretgs cun plattas dil Valleis.
1949

Tier il grond incendi da Selva ils 11 da zercladur 1949 ei era la caplutta barschada giu.
Ina nova caplutta ei vegnida baghegiada sin niev sulom cun igl agid e sustegn da l'entira populaziun svizra, e quei da 1950-1952. Architect ei Venanzi Maissen da Cuera staus.

1952

Per la fiasta dalla naschientscha da Maria, ils 8 da settember 1952, ha uestg Christianus Caminada consecrau la baselgia en honur dils apostels s. Gion evangelist e s. Paul ed igl altar grond en honur da s.Onna, s.Giusep e s.Gion Battesta.
Egl altar grond ein aunc vegnidas tschentadas las reliquias da s.Fidel da Sigmaringen, da s.Urschla e s.Jucundus.
Ils quater zenns el clutger ein vegni schenghegiai als vischins da Selva. Els sesanflavan avon en ina caplutta a Gersau, Lucerna.
Zenn 1:
Diameter 80 cm; tun: b'; peisa: ca. 300 kg. Inscripziun:
LASST UNS ZUM HIMMEL SCHWINGEN, ZU DEM DREIEINIGEN GOTT, 
UND DREIMAL HEILIG SINGEN, DEM HERRGOTT SABAOTH!
Maletgs: Crusch e columba, davon jesusu ed in sogn retg.
Cullader: GIESSER H.RÜETSCHI AG AARAU 1898

Zenn 2:
Diameter 68 cm; tun: d'; peisa: ca. 200 kg. Inscripziun:
JESUS UND MARIA BIN ICH GEWEIHT, VERKÜNDE DAS AVE MARIA 
WEIT UND BREIT, DREIMAL DES TAGES ALLE ZEIT
Maletg. Sontga famiglia
Cullader: GIESSER H.RÜETSCHI AG AARAU 1898

Zenn 3:
Diameter 60 cm; tun: e'; peisa: ca. 140 kg. Inscripziun:
EHRE SEI GOTT IN DER HÖHE, FRIEDE DEN MENSCHEN AUF ERDEN
Maletg. Aunghel pertgirader
Cullader: GIESSER H.RÜETSCHI AG AARAU 1898

Zenn 4:
Diameter 50 cm; tun: g'; peisa: ca. 80 kg. Inscripziun:
WILLST DU DIE HEILIGEN RECHT VERSTEHEN, MUST DU DICH AN IHR BEISPIEL KEHREN
Maletg: Jesus sco bien pastur
Cullader: GIESSER H.RÜETSCHI AG AARAU 1889

Treis zenns portan l'annada 1898 ed il pign ei da 1889. Tuts quater ein vegni culai dalla firma H. Rüetschi, Aarau.
Era igl altar grond ella nova baselgia derivava da quella caplutta a Gersau.

1959

Quei onn ei la caplutta da Sutcrestas, baghegiada 1853 che fuva en decadenza, vegnida sligiada si. La statua da Nossadunna digl agid, entuorn 1500, ei vegnida transportada a Selva. Leu ha ella obteniu in niev plaz ella biala finiastra da colur el chor. Cun quella caschun ei igl altar da Gersau vegnius remplazzaus cun in pli sempel.
Dapi quei onn sesanfla il liug da pelegrinadi a Selva enstagl a Sutcrestas. La baselgia da Selva ei lu era vegnida dedicada a Nossadunna.

1965 Tabernachel niev, dretg digl arviul.
1968

Dapi 1968 ha Selva negin caplon pli. Ils uclauns Selva e Tschamut vegnan provedi entras la pastoraziun dil plevon da Rueras.

1972

Ei la caplutta vegnida renovada danovamein. La scantschala, las truccas ed ils altars existents ein vegni allontanai ed ins ha adattau igl intern dalla caplutta al temps modern.
Seniester digl arviul vesein nus duas statuas modernas che representan s. Gion e s. Valentin.
Dalla medema vart ella nav ina statua d'ina Nossadunna dallas dolurs, 18avel tschentaner.
Dretg penda in maletg d'in altar vegl: Nossadunna cugl affon Jesus, renovaus 1947.

1982 Il temps da stad vegn celebrau survetsch divin duas gadas il meins, igl unviern treis ga.
Naven dil matg entochen igl october vegn fatg 6 gadas pelegrinadi tier Nossadunna digl agid, mintgamai ina dumengia suentermiezdi.
1985 Il tuchiez ei vegnius electrificaus ed ils indrezs dils zenns ein vegni revedi.
1990 Nova orgla dalla Firma A.Hauser, Kaltbrunn. Suenter in harmonium ed ina orgla electrica ei quei il tierz instrument ella nova baselgia.
1993 Sanaziun dil teg baselgia. Las anteriuras truccas vegnan reinstalladas ensemen cun entginas pintgas midadas el chor.
1994 Ina part dil mir entuorn baselgia ei vegnius sanaus.
1995 El chor e davon altars laterals novs teppis.

  Mira era: Selva avon 100 onns da pader Baseli Berther

 

Caplons a Selva e Tschamut

1664-1681 Callemberg Pieder, Schlans
1681-1684 Valaulta Plaisch, Pigniu
1692-1693 Toscanus Antoni
1693-1700 Derungs Paul, Trun
1701-1708 Alig Nicolaus, Sursaissa
1708-1709 Zegg Gion Francestg, Val Müstair
1710-1715 Decurtins P. Ildefons O.S.B., Mustér
1715 Torson Giusep Nicolaus
1716-1718 Rothmund P. Sigisbert O.S.B., Mustér
1719-1726 Bischoff P. Baseli O.S.B., Mustér
1726-1728 Silvester Gion, Sursaissa
1729-1733 Freyer Flurin, Breil
1733-1736 Biart Giachen, Sedrun
1738-1744 Friberg Cristian, Trun
1744-1752 Pfister Fr. Bistgaun, Donaueschingen
1752-1754 de Castelberg Gion Giachen, Mustér
1753-1759 Peder Gion, Tschamut
1759-1761 Monn Vincens, Sumvitg
1761-1762 Genelin Placi, Mustér
1762-1765 Berther Giachen Antoni, Camischolas
1765-1766 Genelin dr. Giachen Mathias, Mustér
1766-1772 Leimbach Giachen, Val Müstair
1772-1777 Föhn Giusep Antoni, Muotathal, Sviz
1777-1785 Jäger Leci, Sursaissa
1785-1790 Nager pader Maurus O.S.B., Mustér
1790-1791 Cabrin Pieder Antoni, Falera
1791-1792 Rohrer Nicolaus, Sachseln
1792-1793 Arnold Giusep Mar., Spiringen
1793-1809 Weller Pieder Fidel, Sedrun
1809-1812 a Spescha pader Placi O.S.B., Mustér
1812-1818 Weller Pieder Fidel, Sedrun
1818-1859 Deplaz Gion Giusep, Selva
1860-1864 Monn P. Sigisbert, Buretsch-Mustér
1864-1866 Dosch Gion Gieri, Tinizong
1866-1886 Macolin dr. Giachen Andriu, Rueras
1891-1893 Sidler Francestg, Küssnacht, Sviz
1897-1905 Muoth Francestg Eduard, Breil
1906-1935 Elvedi Murezi, Cumbel
1935-1948 Venzin Hans Giachen, Selva
1948-1968 Schuler Stiafen, Alpthal, Sviz