Caplutta da s.Brida

La caplutta da s. Brida

La caplutta da s. Brida schai sper il stradun dil Pass Alpsu denter Dieni e Selva. Ella sesanfla cheu tut isolada enamiez in bi prau osum in grep. Leugiu ella profunditad ramura il giuven Rein ch'ei sin viadi viers la mar. Daco denton secatta quella caplutta cheu tut bandunada? Tgi ha baghegiau ella? Quals ein stai ils motivs? Aunc oz vegn ei raquintau il suandont sur digl origin da quei sanctuari: Inaga avon bia onns ei rut ora ina nauscha malsogna. Tut las vaccas stuevan ventscher. Ei fuva ina malsogna dil lom. Quella malsogna era rutt'ora ella bassa e vegneva ussa dalla val siado, pli e pli damaneivel. La malsogna ei arrivada tochen en Tujetsch. Udend ils da Selva e Tschamut, che la nauscha malsogna seigi gia en Tujetsch ein els serimnai per far cussegl. Ensemen ein els vegni oragiu tochen en quei liug, nua che la caplutta da s. Brida sesanfla oz. Leu ein els semess enschanuglias e fatg oraziun. Els han empermess da baghegiar gest en quei liug ina caplutta e dedicar quella a s. Brida, per che lur muvels vegnien preservai da quella malsogna. Ed aschia eisi daventau. La malsogna ei svanida. Ils da Selva e Tschamut han piars gnanc in animal ed era per l'entira Val Tujetsch gnanc in sulet pli. Sch'ins ha mal ils dents, aschia raquenta la tradiziun, ston ins mo ir treis gadas entuorn la caplutta da s. Brida. Quei denton mintgamai in meter pli lunsch naven dalla caplutta. En buca ditg cala il mal, pertgei ch'ins croda sur il precipezi giu ella profunditad! Giusep Steiner da Compadials ch'ei staus scolast a Selva (1867-70) ha scret ina poesia sur dalla Val Tujetsch. Ina strofa ei era dedicada a s. Brida. Salida leu osum il grep Ina caplutta sco da gep Persula stat cheu s. Brida Mira co il mund semida Ella mir'anen e mir'ano E vesa bein ch'ei va zaco!
Ord la historia
1736	Ils 12 da zercladur 1736 han ils vischins da Selva e Tschamut obteniu la lubientscha da msgr. uestg Giusep Benedetg de Rost, Cuera, da baghegiar ina caplutta en honur da s. Brida.
1737	Entras la brev dils 27 da matg 1737 ein ils vischins dadens gl'uaul s'obligai da mantener quei sanctuari. Aunc oz vegn la caplutta ugadada da leu anora. Suttascretta ei la brev da: Julius Riedi, im Namen aller als Vogt, Hans Jörg Beer, Jacob Biart, parochus. Il sulom dalla caplutta hagi in Hasper de Plaz da Carmihut regalau.
1738	Da quei onn datescha igl altar. Perdetga dat il maletg enamiez che porta l'inscripziun: J.C.Brandenberg pinxit 1738. Quei maletg representa s.Brida en costum da muniessa fagend oraziun avon il crucifix. Il maletg seniester s. Gion da Nepomuc purtaus dad aunghels, el funs ves'ins la curdada da s.Gion sur la punt Moldau. Dretg la visitaziun da Maria. Sur il maletg enamiez, in da Nossadunna digl agid. Priu ora il maletg dretg, ein tuts dil medem artist, Brandenberg da Zug. Caracteristic da siu art ei il stgir-blau dil tschiel.
1739	Harta cun l'inscripziun: Antoni Deplatz hat diese Taffel machen lassen. Anno 1739. Maletg: ss.Trinitad e s.Antoni.
1740	Ina autra harta porta la suttascripziun: Giachen Cundrau e Maria Catrina sia massera e ses fegls Gion Pieder e Giachen Antoni ex voto 1740. Maletg: s. famiglia, s. Lisabet e s. Gion. Quellas duas hartas ein medemamein da Brandenberg da Zug.
1741	Il sulet zenn ei culaus 1741. El ha in diameter da 37 cm; tun:c'; peisa ca. 35 kg e porta l'inscripziun: AVE MARIA GRATIA PLENA DOMINUS TECUM. A. K. (Anton Kaiser) ZUG 1741. Maletgs: crucifigaziun, tschut da Diu e l'Immaculata.
1763	El giebel sur la nav vesein nus aunc in auter maletg. El muossa la consecraziun da s. Brida en preschientscha da duas consoras entras igl uestg. Datum: 1763.
19avel tsch.	Zacu, forsa el decuors dil 19avel tschentaner, ei il clutger sederschius. Schebein quei ei succediu entras in stemprau ni dil buf dalla lavina giu dallas teissas spundas dil Tgom, ei buca d'eruir. Silsuenter ei il clutger vegnius translocaus da giudem sisum la caplutta sur l'entrada.
1920	En la radunonza da vischnaunca dils 18 da schaner 1920 han ils vischins da Tujetsch decidiu da festivar igl emprem da fevrer in firau en honur da s. Brida. Quei per pertgirar las mummas giuvnas dalla mort.
1924	Tetg da slondas vegn remplazzaus cun in da stuors.
1948	Nova porta-caplutta.
1974	La radunonza da pleiv dils 10 d'uost elegia ina cumissiun per la restauraziun dallas capluttas da s. Brida e s. Bistgaun.
1980	han ins dau l'entschatta alla restauraziun totala. Ils fundaments vegnan sanai, tratg giu l'aua ed aschia schigentau la miraglia. La miraglia ei vegnida remediada e dada alv.
1981	Restauraziun dil maletg el giebel dalla nav entras la firma Stöckli da Stans.
1982	Restauraziun digl altar entras la firma Stöckli. Remediau e megliurau la miraglia egl intern e colurau. Ils bauns ein vegni rugalai e renovai. Ils 22 d'uost ha il cussegl pastoral organisau ina fiasta d'inauguraziun dalla caplutta da s. Brida. La restauraziun ei gartegiada. La caplutta sepresenta en siu niev vestgiu - in ver deletg d'admirar igl altar renovau ed ils maletgs resplendan en nova colur. In engraziament alla cumissiun da restauraziun ed a tuts benefacturs. Tgei donn cultural fuss quei bein stau da schar ir en decadenza in tal sanctuari gest en onns d'abundonza! Lein sperar che gest quella renovaziun arvi ils egls a scadin per che tuts beins culturals da nossa val vegnien manteni a nos descendents.